Türk-Yunan nüfus mübadelesinin 103. yılı
Lozan Mübadele Antlaşması’nın üzerinden 103 yıl geçerken, zarurî göçe tabi tutulan yüz binlerce insanın yaşadığı acılar, mübadillerin çocukları ve torunlarının hafızasında yaşamaya devam ediyor.
Türkiye ile Yunanistan ortasında 30 Ocak 1923’te imzalanan Lozan Mübadele Antlaşması kapsamında, Yunanistan’daki Müslüman nüfus ile Türkiye’de yaşayan Hristiyanlar yer değiştirmeye zorlandı. Tarihe “zorunlu nüfus mübadelesi” olarak geçen bu süreç, sırf hudutları değil, hayatları da kökten değiştirdi.
ZORUNLU GÖÇÜN ART PLANI
Lozan Mübadilleri Vakfı Genel Sekreteri Esat Halil Ergelen, mübadele sürecinin Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılması ve Ulusal Mücadele’nin akabinde şekillendiğini belirtti.
Ergelen, Yunanistan’ın Anadolu’yu işgali ve Türk ordusunun 30 Ağustos 1922’de kazandığı zafer sonrası, yaklaşık 1 milyon Rum’un Yunan ordusuyla birlikte Anadolu’yu terk ettiğini söz etti.
Bu kitlesel göçün, nüfusu yaklaşık 5 milyon olan Yunanistan’da önemli güvenlik ve barınma problemlerine yol açtığını lisana getiren Ergelen, tahlilin Kuzey Yunanistan’daki Türk nüfusun yaşadığı bölgelere Rum göçmenlerin yerleştirilmesiyle arandığını söyledi.
“ULUSLARARASI MUTABAKATLA İNSAN TAKASI”
Lozan görüşmelerinde en süratli uzlaşılan başlıklardan birinin mübadele olduğunu vurgulayan Ergelen, “Mübadele sözü emtia takası için kullanılır. Tarihte tahminen de birinci kere, milletlerarası bir mutabakatla insan değişimi yapıldı.” dedi.
Bu süreçte yaklaşık 1,5 milyon Rum’un Türkiye’den Yunanistan’a, 500 bine yakın Müslüman Türk’ün ise Yunanistan’dan Anadolu’ya göç ettiğini belirten Ergelen, bilhassa Kapadokya’dan giden ana lisanı Türkçe olan Karamanlı Rumların yürüyerek limanlara ulaştığını ve buradan gemilerle Yunanistan’a gönderildiğini anlattı.
MÜBADİLLER ANADOLU’NUN DÖRT BİR YANINA YERLEŞTİRİLDİ
Müslüman Türklerin Anadolu’ya deniz ve demir yoluyla geldiğini aktaran Ergelen, mübadillerin Rum ve Ermenilerden boşalan bölgelere iskan edildiğini söyledi.
Ege, Karadeniz ve Akdeniz kıyıları boyunca birçok yerleşim yerinin mübadillerle şekillendiğini söz eden Ergelen, tütüncülük, tarım ve ticaretle uğraşan ailelerin bölgesel özelliklere nazaran yerleştirildiğini belirtti.
ACILAR JENERASYONDAN JENERASYONA AKTARILDI
Kendisinin de üçüncü nesil mübadil torunu olduğunu lisana getiren Ergelen, dedelerinin ve ninelerinin vatan hasretiyle yaşadığını söyledi. Mübadeleyle yaşanan dramın sadece sayılardan ibaret olmadığını vurgulayan Ergelen, “Bu acılar bugün hâlâ çocukların ve torunların hafızasında yaşıyor.” dedi.
ATALARININ İZİNİ SÜREN MÜBADİLLER
Lozan Mübadilleri Vakfı olarak mübadillerin köklerine ulaşması için çalışmalar yürüttüklerini aktaran Ergelen, 2000 yılında “Merhaba Doğduğum Toprak” adıyla Yunanistan’a seyahatler düzenlediklerini söyledi.
Yapılan arşiv çalışmaları ve saha araştırmaları sonucunda, mübadillerin cetlerinin yaşadığı köyleri bulmalarının mümkün hale geldiğini tabir etti.
