Ayşa Şasa’nın hikayesi: Ayşe Şasa kimdir? Hangi senaryoları yazdı?
Tabii’nin tezli üretimlerinden biri olan “Ayşe: Bir Ruh Macerası”, izleyicilerin gündeminde yer alıyor.
Deniz Baysal’ın başrolde canlandırdığı ünlü senarist ve müellif Ayşe Şasa kimdir sorusu trendlerde yer alıyor.
Diziyi bir solukta bitirenler, Ayşa Şasa’nın hayatına dair ayrıntıları araştırıyor.
Türk sinemasının ve kültür hayatının merkezinde yer bulan senarist ve muharrir Ayşe Şasa, 12 yıl evvel ortamızdan ayrıldı.
Yaşamı boyunca hakikati bulmaya çalışan, arayış ve mana bulma yolunda ilerlerken yazın dünyasına eserler veren ve Türk sinema dünyasında senarist olarak tanınan Şasa’nın biyografisi merak konusu oldu.
Peki; Ayşe Şasa kimdir? İşte, hakkında bilmeniz gerekenler…
AYŞE ŞAŞA KİMDİR
Tam ismi Ayşe Mihriban Şasa olan usta senarist ve muharrir, 1 Şubat 1941’de İstanbul Amerikan Hastanesi’nde Çerkez anne ile bir taraftan Çerkez öbür taraftan Güney Doğu aşiretine mensup bir babanın çocuğu olarak dünyaya geldi.
Yetişme çağındayken dadılara teslim edilen Şasa, bir açıklamasında çok yalnız ve bedbaht bir çocukluk yaşadığını söylemişti.
Şasa, doğumundan itibaren yaklaşık 12 yıl süren ve farklı mürebbiyelerin eğitimi altında geçirdiği yabancı dadı idaresini “çocukluk ülkemde kararını sürdüren bir rejim” olarak isimlendirmişti.
ÇOCUKLUK DÖNEMİ
Hayatını en çok etkileyen insanlardan birisi olarak dedesini gösteren Ayşe Şasa’nın hayatında dedesinin savaşçı tabiatı, küçükken kendisine anlattığı savaş öyküleri, üslubu, dinginliği ve alçak gönüllülüğü izler bıraktı.
Şasa, Doğu minyatürlerine karşı olan ilgisini bu anılardan gelen çağrışımlarla ilişkilendirmiş, minyatürlerdeki kozmosu dedesinin kişiliğiyle, serüvenciliğiyle ve doğasıyla özdeşleştirmişti.
Mürebbiyelerin sert tavırları ve ailesinin ilgisizliği nedeniyle endişeler içinde bebeklik periyodundan çocukluk çağına geçen Şasa’nın daha sonra yaşayacağı şizofren belirtilerinin temelini de kaygı figürleri, yalnızlık teması ve aidiyet sorunu oluşturdu.
“Batılılaşma modasının trajik bir maraz olarak ortalığı kemirdiği bir periyoda denk düşüyor benim çocukluğum.” diyen Şasa, küçük yaşlarda ayrıyeten ailesinin Batı hayranlığı sebebiyle bale, piyano ve yabancı lisan dersleri aldı.
EĞİTİM HAYATI
Şasa, Aydın İlkokuluna bir yaş erken başladı. Yazılarında okulda çok ezik ve zavallı olduğundan bahseden Şasa, arkadaşları tarafından alay edildiğini ve hocaları tarafından da berbat muamele gördüğünü belirtmişti.
Başarısız geçen ilkokul yıllarının akabinde ve dadılar periyodunun bitmesiyle yatılı olarak, şimdiki ismi Robert Koleji olan Arnavutköy Amerikan Kız Kolejine giriş sınavında derece yaparak okulu kazanan Şasa, buradan 1960’ta mezun oldu.
SİNEMAYA İLGİSİ
Çevresinin sahip olduğu özellikleri daima eleştirerek, bir arayış içerisinde oldu
Yaşadığı vakit diliminde Türkiye’nin en güçlü ailelerinden birine sahip olan Ayşe Şasa, toplumun yoksullukla can çekiştiği bir ortamda servet içinde yaşamasını ebediyen sorguladı. Şasa, kendisinden beklenen güçlü kız rolü yerine entelektüel bilgi arayışıyla kainattaki varlığının sebebini, etrafının sahip olduğu özellikleri daima eleştirerek, bir arayış içerisinde oldu.
Usta muharrir, şimdi 12-13 yaşlarında kendi çapında “Çiftehavuzlar Postası” isminde bir mecmua çıkardı. Mecmuanın içeriğine karikatürler, gazetelerden kesilmiş kupürler ve fotoğraflar yerleştirirdi. Ayrıyeten mecmuada, arkadaşları hakkında yorumlar ve latife içerikli yazılar kaleme aldı.
Öğrencilik yıllarından itibaren sinemaya ilgi duymaya başlayan Şasa, “Yaşadığımız Yıllar” isimli birinci oyununu liseden mezun olacağı yıl yazdı. Oyun, Akabinde tiyatro oyuncuları ve muharrirler tarafından övgüyle bahsedildi. Şasa, 1963-1965 yılları ortasında Robert Kolej’in İdari Bilimler Kısmı’na devam etti.
Başarılı senarist, hayatının “dönüm noktası” olarak tanımladığı, okul arkadaşlarının vasıtasıyla müellif Kemal Tahir’le tanışıp güçlü bir dostluk kurdu. Kemal Tahir, Şasa’ya hayatında dönüm noktası olacak, “Maskaralık yaptığın sürece seni alkışlarlar. Önemli bir şey yaptığında kimse hızına bakmaz, yolunu ona nazaran seç.” kelamını söylemişti.
Şasa, Tahir’le buluşma anını şöyle anlatmıştı:
“…O günlerde arkadaşlarım beni Kemal Tahir isimli, ismini pek de duymamış olduğum bir romancının Suadiye’deki meskenine götürdüler. Daha birinci bakışta çarpıcı kişiliğinden ve konuşma üslubundan etkilendiğim Kemal Tahir, beni şöyle bir süzdü. Çehresini nedense Sokrat’a benzettiğim Kemal Tahir’e o an inanmış, güvenmiştim. Onu daha yakından tanımaya, izlemeye karar vermiştim. Ortaya koyduğu ölçü ile bütün hayatımı belirleyecekti…”
İNZİVAYA ÇEKİLDİ
Yönetmen, üretimci ve senarist Atıf Yılmaz’a asistanlık yapan Şasa, 1963’te senaryo yazmaya başladı.
Kendisini sinemaya adayan Şasa, bunun nedenlerini de şu formda lisana getirmişti:
“Yavaş yavaş sinema üzerine eğiliyorum, sinemanın içine girmek, senarist olmak gayesi ön plana çıkıyor. Bunun bir sebebi o yıllarda hayata dair söyleyecek bir sözümün olmayışını fark etmem. Birinci elde bir müellif olmaktansa, bir yazıcı olmayı tercih edeceğim. Başka bir sebebi de Türk sinemasının olağanüstü hor görülen bir şey olması, bu bendeki muhalefet hissini kamçılıyor. Annem ressam olmamı istiyor, Cevat Çapan tiyatrocu olmamı salık veriyor. Ancak ben sinema senaristliği düşünüyorum. Zira sinema sanattan bile sayılmıyor Türkiye’de şimdi. Halka ilişkin, sıradan bir cümbüş tipi olduğu için aşağılanıyor.”
Şasa, 1972 yılında yayınlanan “Utanç” sinemasına imza attı. Şasa, sinemada çocukluğunda yaşadığı Yahudi-Hristiyan tesiriyle kendi iç dünyasında yaşanan çalkantılı durumu beyaz perdeye yansıttı.
ÖZEL HAYATI
İlk evliliğini 18 yaşındayken Atilla Tokatlı ile yapan Şasa, ikinci evliliğini direktör Atıf Yılmaz ile gerçekleştirdi.
İlk evliliğin akabinde Boğaziçi Üniversitesi’nde İşletme Kısmına başlayan Şasa, eğitimini yarıda bırakarak sinema dünyasına geri döndü.
Ayşe Şasa, 1980’li yıllarda geçirdiği ağır rahatsızlık sonrası sinema dünyasından da 10 yıl uzak kalırken, bu süreçte üçüncü eşi usta senarist Bülent Oran kendisine dayanak oldu. İnziva devrinde düşünsel manada kendisini değiştiren Şasa, daha bilimsel, sezgici bir hayat sürmeye başladı ve bu yeni ömür usulü, yapıtlarına de yansıdı.
İSLAM’A YÖNELİŞ
Londra’da ruhsal tedavi görürken Şerif Mardin’in armağan ettiği bir kitap kataloğunda gördüğü İbnü’l Arabi’nin “Fusüsu’l-Hikem” kitabının çevirisini 1981’de okuduktan sonra çok etkilenen Şasa, İslam’a ve İslam tasavvufuna yönelmesinin, bütünüyle bu kitaba bağlamış ve 18 yıl boyunca yaşadığı ağır hudut hastalığından bütünüyle kurtulduğunu söz etmişti.
Senaryoları, yazıları ve kitaplarıyla, ebediyen Türk sinemasının ve kültür hayatının merkezinde yer alan usta senarist, 1993’te sinemayla ilgili “Yeşilçam Günlüğü” isimli denemeleri okuyucuyla buluşturdu.
“Son Kuşlar”, “Ah Hoş İstanbul”, “Utanç” ve “Gramofon Avrat” gibi sinemalara senarist olarak imza atan Şasa, “Bir Ruh Macerası”, “Yeşilçam Günlüğü”, “Delilik Ülkesinden Notlar”, “Şebek Romanı” isimli kitapları kaleme aldı.
Ayşe Şasa, 1963’te “Çapkın Kız”, 1965’te “Son Kuşlar” ve “Murat’ın Türküsü”, 1966’da “Toprağın Kanı” ve “Ah Hoş İstanbul”, 1967’de “Harun Reşid’in Gözdesi”, “Balatlı Arif” ve “Kozanoğlu”,1968’de “İlk ve Son”, “Köroğlu” ve “Cemile”,1971’de “Battal Gazi Destanı”, “Unutulan Kadın”, “Güllü” ve “Yedi Kocalı Hürmüz”, 1972’de “Utanç” ve “Cemo”, 1973’te “Kambur”, 1981’de “Deli Kan”, 1982’de “Hacı Arif Bey”, 1983’te “Ve Recep ve Zehra ve Ayşe”, 1984’te “Ölmez Ağacı”, 1986’da “Merdoğlu Ömer Bey”, 1987’de “Gramofon Avrat”, 1988’de “Arkadaşım Şeytan”, 1989’da “Hiçbir Gece”, 1992’de “Her Gece Bodrum”,1993’te ise “Kanayan Yara Bosna” isimli üretimlerin senaryosuna imza attı.
“Delilik Ülkesinden Notlar” kitabı Şubat 2003’te piyasaya sunulan Şasa, son olarak 2008’de “Dinle Neyden” isimli sinemayla sinemaya dönüş yaptı.
Entelektüel bir kişiliğe sahip olan Şasa, daima okuyan ve kendini geliştiren bir bayan profili olarak İslami toplumda da yankı uyandırdı.
AYŞA ŞAŞA’NIN ÖLÜMÜ
Evini bir okul haline dönüştürerek, gençlere kapısını açan usta müellif, bir mühlet zatürre rahatsızlığı sebebiyle tedavi görmesinin akabinde, 16 Haziran 2014’te hayatını kaybetti ve Sahrayıcedid Mezarlığı’na defnedildi.
